Hitit Kanunları, M.Ö. 1650-1100 yılları arasında Anadolu’da büyük bir imparatorluk kuran Hititlerin, dönemine göre son derece ileri, insancıl ve sistematik hukuk anlayışını yansıtır. Mezopotamya’daki çağdaşlarının (örneğin Babil’deki Hammurabi Kanunları) "karşılıklılık" (göze göz, dişe diş) mantığının aksine, Hitit hukuku tazminat esaslıdır.

İşte Hitit hukukunu tarihte eşsiz kılan temel özellikler:

1. İnsancıl Yaklaşım ve Tazminat Esası

Hitit Kanunları’nın en devrimci yönü, cezaların genellikle suçun karşılığı olan bir fiziksel şiddet değil, para veya mal ile ödenen tazminat olmasıdır.

* Hammurabi Kanunları'nda birinin elini kıranın eli kesilirken, Hititlerde suçlu kişi mağdura belirli bir miktar gümüş öder ve iyileşme sürecindeki masraflarını karşılardı.
* Ölüm cezası sadece devlete başkaldırı (vatana ihanet) veya büyücülük gibi çok ağır suçlar için saklanmıştı.

2. Sosyal Sınıflar ve Kadın Hakları

Hitit toplumu hürler ve köleler olarak ayrılsa da, hukuk sistemi kölelere dahi bazı haklar tanımıştır.

Mülkiyet Hakkı: Köleler mal mülk sahibi olabilir ve başlık parası ödeyerek hür bir kadınla evlenebilirdi.
Kadın Hakları: Hitit kanunlarında kadınların boşanma hakkı, mülkiyet hakkı ve miras hakkı güvence altına alınmıştı. Evlilik sözleşmeleri oldukça detaylıydı.

3. Devlet ve Kralın Rolü

Hititlerde adalet sistemi doğrudan krala bağlıydı. Kral, "en yüksek yargıç" sıfatıyla en karmaşık davalara bakardı. Yerel yerleşimlerde ise "Yaşlılar Kurulu" küçük davaları çözerdi. Bu yapı, merkezi otoritenin adaleti tüm ülkeye yayma isteğini gösterir.

4. Medeni ve Ceza Hukuku Ayrımı

Kanunlar sadece cinayet veya hırsızlık gibi konuları değil; tarım, hayvancılık, fiyat kontrolü ve iş kazaları gibi günlük hayatın her alanını düzenliyordu. Örneğin; bir öküzün boynuzunun kırılmasından, bir tarlanın sınırlarının ihlaline kadar her şeyin karşılığı yazılıydı.

Hititler bu gelişmiş kanunları uygularken, aynı dönemde (Geç Tunç Çağı) Mısır ile tarihin ilk yazılı barış antlaşması olan "Kadeş Antlaşması"nı imzalamışlardır. Bu durum, Hititlerin hem iç hukukta hem de uluslararası diplomaside ne kadar gelişmiş bir medeniyet olduğunu kanıtlar.