Hammurabi Kanunları, M.Ö. 18. yüzyılda yaşamış Babil Kralı Hammurabi tarafından hazırlandığı bilinen, tarihin en eski ve en iyi korunmuş yazılı kanunlarından biridir. Bu kanunlar, antik Mezopotamya toplumunun hukuk, ekonomi ve sosyal yapısı hakkında paha biçilmez bilgiler sunar.

Hammurabi Kanunları'nın Temel Özellikleri:

1. Drakoniyen Ceza Sistemi ("Göze Göz, Dişe Diş"): Kanunların en bilinen yönü, işlenen suçun misliyle cezalandırılmasını öngören "lex talionis" karşılıklılık ilkesidir. Bir kişi başkasının gözünü çıkarırsa, onun da gözü çıkarılır; bir kemiğini kırarsa, onun da kemiği kırılır. Ancak bu kural her zaman birebir uygulanmaz; toplumdaki sosyal sınıflara göre farklılık gösterebilir. Örneğin, bir soylu bir kölenin kemiğini kırarsa, genellikle para cezası öderdi.
2. Sosyal Sınıflar: Kanunlar, toplumun farklı sınıflara ayrıldığını açıkça gösterir:
Awilum: Özgür vatandaşlar (soylular ve rahipler).
Mushkenum: Orta sınıf, az toprak sahibi kişiler veya serbest çalışanlar.
Wardum: Köleler.
Bu sınıflar arası işlenen suçlar ve uygulanan cezalar farklıydı.


3. Hukukun Üstünlüğü: Hammurabi, bu kanunları taşa kazıtırarak ve halka açık yerlere diktirerek, herkesin (hatta kendisinin bile) bu kurallara tabi olduğunu vurgulamıştır. Bu, keyfi yönetim yerine yazılı kurallara dayalı bir düzenin başlangıcıydı.
4. Kapsamlı Konular: Kanunlar, geniş bir yelpazedeki konuları kapsar:
Ticaret ve Sözleşmeler: Borçlar, kiralar, ticari anlaşmazlıklar.
Evlilik ve Aile Hukuku: Boşanma, miras, evlat edinme.
Tarım ve Çobanlık: Suçlamalar, ürün hırsızlığı.
İş Hukuku: Doktorların, inşaatçıların ve diğer meslek gruplarının sorumlulukları ve ücretleri. Örneğin, bir doktor yanlış tedaviyle hastayı öldürürse elleri kesilebilirdi.


5. Tanrısal Köken İddiası: Hammurabi Kanunları'nın yazılı olduğu stelinin üst kısmında, Hammurabi'nin adaleti Tanrı Şamaş'tan aldığı tasvir edilir. Bu, kanunlara ilahi bir otorite kazandırarak halkın itaatini sağlamayı amaçlıyordu.

Önemi:

Hammurabi Kanunları, sadece Mezopotamya için değil, tüm dünya hukuku için bir dönüm noktasıdır. İlk kez hukukun yazılı, sistematik ve halka açık hale getirilmesiyle, gelecekteki hukuk sistemleri için önemli bir model oluşturmuştur. Roma hukuku ve dolayısıyla modern hukuk üzerindeki etkisi dolaylı da olsa yadsınamaz. Bu kanunlar, bir imparatorluğun adalet anlayışını, toplumsal değerlerini ve ekonomik ilişkilerini anlamamızı sağlayan eşsiz birincil kaynaktır.